Shtetet e Bashkuara po hyjnë në ditët e fundit të fushatës për zgjedhjet e mesmandatit, të cilat do të zhvillohen më 3 nëntor dhe do të përcaktojnë se cila parti do të kontrollojë Kongresin amerikan gjatë dy viteve të fundit të mandatit të presidentit Donald Trump. Republikanët përpiqen të ruajnë shumicën në Dhomën e Përfaqësuesve dhe në Senat, ndërsa demokratët synojnë të shfrytëzojnë pakënaqësinë e votuesve për ekonominë, koston e jetesës dhe drejtimin politik të vendit për të ndryshuar ekuilibrin e pushtetit në Uashington.
Gara zhvillohet në një moment të ndërlikuar për Shtëpinë e Bardhë. Pavarësisht se Trump nuk është kandidat në këto zgjedhje, vlerësimi i punës së tij, politikat ekonomike dhe vendimet e administratës në fushën e sigurisë kombëtare janë bërë pjesë qendrore e debatit elektoral. Për shumë votues, vota për Kongresin është gjithashtu një mënyrë për të shprehur mbështetje ose pakënaqësi ndaj presidentit.
Sipas sondazheve të publikuara në javët e fundit, demokratët kanë një avantazh në preferencën kombëtare për zgjedhjet e Dhomës së Përfaqësuesve. Megjithatë, sistemi elektoral amerikan dhe shpërndarja e votuesve nëpër distrikte nënkuptojnë se një avantazh në votën kombëtare nuk garanton domosdoshmërisht shumicën parlamentare. Ndërkohë, gara për Senatin paraqet vështirësi të veçanta për demokratët, të cilët duhet të fitojnë disa vende shtesë për të ndryshuar kontrollin e dhomës së sipërme.
Kongresi, objektivi kryesor i dy partive
Zgjedhjet e mesmandatit zhvillohen në mes të mandatit presidencial dhe përbëjnë një test të rëndësishëm për partinë që kontrollon Shtëpinë e Bardhë. Më 3 nëntor, amerikanët do të votojnë për të 435 vendet e Dhomës së Përfaqësuesve, ndërsa 35 vende të Senatit janë gjithashtu në garë, përfshirë zgjedhje të posaçme.
Republikanët kanë aktualisht një shumicë të ngushtë në të dyja dhomat. Për pasojë, humbja e një numri relativisht të vogël vendesh mund të ndryshojë kontrollin e Kongresit dhe të ndikojë në aftësinë e administratës për të zbatuar programin e saj.
Për demokratët, objektivi kryesor është të fitojnë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve dhe të përpiqen të marrin edhe Senatin. Një fitore në njërën ose të dyja dhomat do t’u jepte më shumë kompetenca parlamentare, duke përfshirë kontrollin e komisioneve, ndikimin mbi axhendën legjislative dhe mundësinë për të hetuar vendimet e administratës.
Republikanët, nga ana tjetër, synojnë të ruajnë avantazhin e fituar në zgjedhjet e mëparshme dhe të shmangin një situatë ku presidenti përballet me një Kongres të kontrolluar nga opozita. Për ta, ruajtja e shumicës do të ishte një mundësi për të vazhduar zbatimin e politikave të tyre ekonomike, fiskale dhe të emigracionit.
Sipas analizës së ABC News të publikuar më 27 tetor, shumicat republikane janë aq të ngushta sa që disa gara lokale mund të përcaktojnë rezultatin e përgjithshëm. Kjo e bën fushatën veçanërisht intensive në distriktet konkurruese, ku partitë po përqendrojnë burime financiare dhe organizative.
Dhoma e Përfaqësuesve: Demokratët synojnë të marrin shumicën
Në Dhomën e Përfaqësuesve, republikanët kanë një epërsi efektive prej 220 votash ndaj 215, duke përfshirë një deputet të pavarur që përgjithësisht mbështet kryetarin republikan dhe dy vende vakante. Demokratët kanë nevojë për një fitim neto prej të paktën tri vendesh për të arritur shumicën prej 218 deputetësh.
Kryetari republikan i dhomës, Mike Johnson, po përpiqet të mbrojë shumicën dhe bilancin legjislativ të partisë së tij. Ndërkohë, udhëheqësi demokrat Hakeem Jeffries synon të marrë drejtimin e dhomës, duke e vendosur përballueshmërinë ekonomike dhe luftën kundër korrupsionit në qendër të mesazhit elektoral.
Një nga vështirësitë për republikanët është se pakënaqësia ndaj administratës mund të ndikojë edhe në zona që tradicionalisht kanë votuar për këtë parti. Në zgjedhjet e Kongresit, kandidatët lokalë shpesh duhet të mbrojnë jo vetëm programin e tyre, por edhe politikat e presidentit dhe vendimet e shumicës parlamentare.
Një analizë e The Washington Post, e publikuar më 27 tetor, evidentoi presionin që kostoja e jetesës po ushtron mbi familjet në disa distrikte konkurruese. Sipas analizës, rreth 60% e familjeve në 46 distrikte të konkurrueshme nuk mund të përballonin një buxhet bazë familjar, të vlerësuar në rreth 92 mijë dollarë në vit. Nga viti 2019 deri në vitin 2024, kostot mesatare u rritën me 33%, ndërsa të ardhurat me 28%.
Këto të dhëna nuk provojnë se votuesit do të ndryshojnë domosdoshmërisht përkatësinë partiake, por tregojnë shkallën e presionit financiar në zonat ku rezultatet mund të përcaktohen nga diferenca të vogla. Demokratët po përpiqen ta lidhin këtë realitet me politikat e administratës Trump, ndërsa republikanët argumentojnë se masat e tyre fiskale dhe ekonomike synojnë të lehtësojnë barrën mbi familjet.
Për demokratët, marrja e Dhomës së Përfaqësuesve do të sillte kompetenca të rëndësishme mbikëqyrëse. Ata do të mund të drejtonin komisionet parlamentare, të kërkonin dokumente dhe të thërrisnin zyrtarë të administratës për seanca dëgjimore.
Megjithatë, kontrolli i dhomës nuk do t’u jepte demokratëve pushtet të pakufizuar. Miratimi i ligjeve do të varej nga Senati dhe presidenti, ndërsa Trump do të ruante të drejtën e vetos. Për këtë arsye, një shumicë demokrate mund të shtonte presionin politik dhe mbikëqyrjen parlamentare pa garantuar ndryshime të menjëhershme në politikat e Shtëpisë së Bardhë.
Senati: Një objektiv më i vështirë për demokratët
Në Senat, republikanët kanë 53 vende, ndërsa demokratët kanë 45 senatorë dhe mbështetjen e dy senatorëve të pavarur që zakonisht votojnë me ta. Për të marrë kontrollin e dhomës së sipërme, demokratëve u nevojitet një fitim neto prej katër vendesh, duke arritur në 51 senatorë.
Senati ka një rol të veçantë në sistemin politik amerikan. Përveç shqyrtimit dhe miratimit të ligjeve, ai konfirmon shumë emërime presidenciale, përfshirë gjyqtarët federalë, anëtarët e kabinetit dhe ambasadorët. Për rrjedhojë, kontrolli i tij mund të ndikojë në mënyrë të drejtpërdrejtë në përbërjen e institucioneve federale.
Nëse republikanët ruajnë shumicën, administrata Trump do të vazhdojë të ketë një mjedis më të favorshëm për konfirmimin e emërimeve. Nëse demokratët fitojnë kontrollin, ata do të mund të ndikojnë më shumë në kalendarin e dhomës dhe të kundërshtojnë disa prej kandidatëve të propozuar nga presidenti.
Megjithatë, rezultati i Senatit është më i vështirë për t’u lidhur me sondazhet kombëtare. Zgjedhjet zhvillohen në nivel shtetëror, ku rëndësi kanë përbërja e elektoratit, popullariteti i kandidatëve dhe çështjet lokale. Një parti mund të ketë avantazh në votën kombëtare për Dhomën e Përfaqësuesve dhe, megjithatë, të mos fitojë numrin e nevojshëm të vendeve në Senat.
Sipas analizës së Reuters të publikuar më 19 tetor, demokratët kanë një pozicion më të favorshëm në garën për Dhomën e Përfaqësuesve, ndërsa kontrolli i Senatit mbetet më i pasigurt. Edhe në rast se demokratët fitojnë njërën ose të dyja dhomat, kufizimet kushtetuese, e drejta e vetos presidenciale dhe rregullat procedurale të Senatit do të vazhdojnë të ndikojnë në aftësinë e tyre për të miratuar ligje.
Kostoja e jetesës, faktori që mund të ndikojë në votën e pavendosur
Ekonomia është ndër çështjet kryesore të fushatës. Çmimet e ushqimeve, banesave, karburanteve dhe kujdesit shëndetësor kanë ndikim të drejtpërdrejtë në jetën e familjeve amerikane dhe në mënyrën se si ato e vlerësojnë performancën e qeverisë.
Për shumë votues, rëndësi nuk ka vetëm nëse ekonomia po rritet, por nëse të ardhurat e tyre mjaftojnë për të mbuluar shpenzimet. Kjo shpjegon pse çështja e përballueshmërisë ekonomike është bërë një temë qendrore për të dyja partitë.
Demokratët argumentojnë se administrata Trump nuk ka bërë mjaftueshëm për të ulur kostot dhe se politikat e saj nuk kanë sjellë përmirësimet e premtuara për familjet. Ata po përpiqen ta shndërrojnë pakënaqësinë ekonomike në mbështetje për kandidatët e tyre, veçanërisht në zonat ku diferencat elektorale janë të vogla.
Republikanët kundërshtojnë këtë kritikë dhe mbrojnë masat e tyre ekonomike, përfshirë legjislacionin për uljen e taksave të familjeve dhe biznesit. Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve, Mike Johnson, ka argumentuar se politikat e miratuara nga republikanët synojnë të rrisin mundësitë ekonomike, të mbështesin punësimin dhe të lehtësojnë barrën financiare të qytetarëve.
Problemi për republikanët është se votuesit mund të mos e vlerësojnë ekonominë përmes treguesve të përgjithshëm, por përmes çmimeve që shohin në dyqane, faturave mujore dhe kostos së strehimit. Nëse familjet nuk ndiejnë përmirësim në buxhetet e tyre, argumentet për rritjen ekonomike mund të mos jenë të mjaftueshme për të siguruar mbështetjen e tyre.
Një sondazh i Associated Press-NORC, i zhvilluar më pak se katër javë para zgjedhjeve, tregoi se rreth tetë në dhjetë votues e konsiderojnë ekonominë ose koston e jetesës ndër çështjet kryesore të fushatës. Kujdesi shëndetësor dhe lufta me Iranin renditen gjithashtu ndër shqetësimet e rëndësishme.
I njëjti sondazh evidentoi pakënaqësi të gjerë ndaj drejtimit të vendit, por edhe skepticizëm ndaj demokratëve. Kjo tregon se kërkesa për ndryshim nuk përkthehet automatikisht në besim të plotë te opozita.
Lufta me Iranin dhe çmimet e karburanteve
Konflikti me Iranin është një tjetër faktor që po ndikon në klimën politike para zgjedhjeve. Pasojat e konfliktit në tregjet energjetike kanë shtuar shqetësimet për çmimet e karburanteve, duke e lidhur politikën e jashtme me ekonominë e përditshme të familjeve amerikane.
Çmimet e larta të energjisë ndikojnë jo vetëm te shoferët, por edhe te transporti i mallrave, prodhimi industrial dhe kostot e bizneseve. Këto kosto mund të reflektohen më pas në çmimet e produkteve dhe shërbimeve.
Sipas raportimit të Reuters të 26 tetorit, shqetësimet për inflacionin dhe çmimet e benzinës, të lidhura pjesërisht me sulmet ushtarake amerikane ndaj Iranit, janë bërë elemente të rëndësishme të debatit elektoral. Në sondazhin Reuters/Ipsos, 73% e të anketuarve thanë se kostoja e jetesës po lëvizte në drejtimin e gabuar.
Këto shifra nuk tregojnë se të gjithë votuesit e kundërshtojnë politikën e administratës ndaj Iranit, por evidentojnë lidhjen që shumë prej tyre bëjnë ndërmjet vendimeve të politikës së jashtme dhe pasojave ekonomike. Për një pjesë të elektoratit, çështja nuk është vetëm objektivi strategjik i konfliktit, por edhe kostoja që ai mund të sjellë për ekonominë amerikane.
Demokratët po përpiqen ta përdorin këtë shqetësim për të vënë në pikëpyetje prioritetet e administratës dhe për të kërkuar më shumë kontroll parlamentar mbi vendimet e saj. Disa republikanë, nga ana tjetër, po përballen me presion për të shpjeguar se si konflikti lidhet me interesat kombëtare dhe çfarë pasojash mund të ketë për konsumatorët.
Megjithatë, votuesit nuk kanë qëndrime të njëjta për të gjitha çështjet. Disa mund të mbështesin politikën e sigurisë kombëtare të Trumpit, por të jenë të pakënaqur me ekonominë; të tjerë mund të kundërshtojnë konfliktin, por të mos jenë të bindur se demokratët ofrojnë një alternativë më të mirë.
Sondazhet: Avantazh kombëtar për demokratët, por pa garanci për fitoren
Një sondazh i CNN-it, i kryer nga SSRS më 15–18 tetor dhe i publikuar më 21 tetor, tregoi se 49% e votuesve të regjistruar preferonin kandidatin demokrat në distriktin e tyre, kundrejt 39% që preferonin kandidatin republikan. Diferenca prej dhjetë pikësh përqindjeje ishte më e madhja e regjistruar nga CNN-i në këtë tregues që nga periudha para zgjedhjeve të vitit 2020.
I njëjti sondazh e vlerësoi miratimin e punës së Trumpit në 32%. Më shumë se tri të katërtat e të anketuarve e shihnin votimin si një mundësi për të ndryshuar drejtimin politik të Uashingtonit.
Megjithatë, sondazhi nuk nënkupton se demokratët do të fitojnë automatikisht shumicën në Kongres. Kampionet e sondazheve kanë një marzh gabimi dhe rezultatet kombëtare nuk pasqyrojnë gjithmonë shpërndarjen e votave në secilin distrikt.
Për më tepër, ndryshimet në kufijtë e zonave elektorale mund të ndikojnë në numrin e vendeve që fiton secila parti. Nëse votat demokrate përqendrohen në distrikte ku partia tashmë ka epërsi të madhe, kjo nuk u sjell domosdoshmërisht më shumë vende sesa fitoret me diferenca të vogla në zona konkurruese.
Sondazhi i Reuters/Ipsos, i përfunduar më 26 tetor, e vlerësoi mbështetjen për Trumpin në 32%, një pikë përqindjeje më shumë se në matjen e mëparshme të këtij instituti. Në votën e përgjithshme për Kongresin, demokratët kryesonin me 47% ndaj 36% të republikanëve mes votuesve të regjistruar. Kur merreshin parasysh preferencat e të pavendosurve, avantazhi i demokratëve ngushtohej.
Dallimet ndërmjet sondazheve lidhen me periudhën e zhvillimit, metodologjinë, kampionin dhe formulimin e pyetjeve. Për këtë arsye, sondazhet duhen parë si matje të opinionit publik në një moment të caktuar, jo si rezultate të paracaktuara.
Inteligjenca artificiale dhe qendrat e të dhënave hyjnë në debat
Një tjetër çështje që po fiton rëndësi në fushatë është ndikimi i inteligjencës artificiale dhe zgjerimi i qendrave të të dhënave. Debati nuk kufizohet më te inovacioni teknologjik, por përfshin edhe vendet e punës, konsumin e energjisë, kostot për komunitetet lokale dhe ndikimin e automatizimit në tregun e punës.
Sipas analizës së CBS News të publikuar në tetor, disa votues shprehin shqetësim se zhvillimi i inteligjencës artificiale mund të zëvendësojë vende pune, ndërsa qendrat e mëdha të të dhënave mund të shtojnë presionin mbi infrastrukturën dhe burimet energjetike. Këto shqetësime kanë krijuar hapësirë për propozime që kërkojnë më shumë rregullim të sektorit.
Demokratët po përpiqen të tërheqin votuesit që kërkojnë mbikëqyrje më të fortë të teknologjisë, ndërsa republikanët duhet të balancojnë mbështetjen për inovacionin dhe biznesin me shqetësimet e komuniteteve për punësimin dhe kostot lokale.
Çështja mund të ketë rëndësi të veçantë në distriktet ku ndodhen qendra të mëdha teknologjike, objekte industriale ose komunitete që përballen me ndryshime në tregun e punës. Megjithatë, ndikimi i saj elektoral duhet të vlerësohet krahas çështjeve që shqetësojnë një numër më të madh votuesish, veçanërisht ekonomisë dhe kostos së jetesës.
Çfarë ndryshon nëse demokratët fitojnë kontrollin?
Nëse demokratët marrin shumicën në Dhomën e Përfaqësuesve, ata do të fitojnë kontrollin e komisioneve të kësaj dhome dhe kompetenca më të mëdha për të hetuar veprimtarinë e administratës. Seancat dëgjimore dhe kërkesat për dokumente mund të bëhen një pjesë më e rëndësishme e marrëdhënieve ndërmjet Kongresit dhe Shtëpisë së Bardhë.
Nëse republikanët ruajnë Senatin, shumë prej nismave legjislative të demokratëve do të përballeshin me pengesa në dhomën e sipërme. Trump do të ruante gjithashtu të drejtën e vetos dhe kompetencat e tij ekzekutive, çka do të kufizonte mundësinë e opozitës për të ndryshuar në mënyrë të njëanshme politikat federale.
Nëse demokratët fitojnë të dyja dhomat, ata do të kenë më shumë ndikim mbi buxhetin, emërimet dhe axhendën legjislative. Megjithatë, kjo nuk do të nënkuptonte se mund të miratonin çdo ligj. Shumë nisma në Senat mund të pengohen nga rregulli i filibuster-it, i cili në shumicën e rasteve kërkon 60 vota për të përfunduar debatin dhe për të kaluar drejt votimit përfundimtar, ndërsa presidenti mund të përdorë veton.
Për republikanët, ruajtja e shumicës në të dyja dhomat do të përbënte një mundësi për të vazhduar zbatimin e programit të tyre pa një opozitë që kontrollon institucionet kryesore të Kongresit. Megjithatë, edhe në këtë skenar, mosmarrëveshjet brenda partisë mund të ndikojnë në miratimin e ligjeve dhe financimin e qeverisë.
Një çështje tjetër e rëndësishme për vitin 2027 do të jetë financimi i qeverisë federale dhe negociatat për kufirin e borxhit. Sipas analizës së Reuters, përplasjet mbi këto çështje mund të vazhdojnë pavarësisht se cila parti fiton shumicën, sepse kompromiset kërkojnë mbështetje të mjaftueshme parlamentare dhe marrëveshje me Shtëpinë e Bardhë.
Një provë për të ardhmen politike të të dyja partive
Zgjedhjet e 3 nëntorit do të jenë një test për administratën Trump, por edhe për Partinë Demokratike. Republikanët duhet të tregojnë se politikat e tyre kanë sjellë rezultate që votuesit i perceptojnë në jetën e përditshme. Demokratët, nga ana tjetër, duhet të dëshmojnë se mund ta shndërrojnë pakënaqësinë ndaj presidentit në mbështetje për kandidatët e tyre dhe për një program alternativ.
Rezultati do të ndikojë edhe në përgatitjet politike për zgjedhjet presidenciale të vitit 2028. Një fitore demokrate mund t’i japë opozitës më shumë hapësirë për të formësuar debatin kombëtar, ndërsa një rezultat që ruan kontrollin republikan do të forconte argumentin e Trumpit se programi i tij vazhdon të ketë mbështetje elektorale. Asnjëri prej këtyre skenarëve, megjithatë, nuk përcakton vetvetiu rezultatin e zgjedhjeve të ardhshme presidenciale.
Në thelb, beteja për Kongresin është një përballje mbi drejtimin ekonomik, politikën e jashtme, rolin e institucioneve dhe nivelin e kontrollit parlamentar ndaj presidentit. Për votuesit, vendimi do të varet nga mënyra se si i vlerësojnë këto çështje dhe nga besimi që kanë te kandidatët e secilës parti.
Me afrimin e ditës së votimit, rezultati mbetet i hapur. Sondazhet tregojnë një avantazh kombëtar për demokratët në garën për Dhomën e Përfaqësuesve, por përbërja e distrikteve dhe shpërndarja e votave mund të ndikojnë në rezultatin përfundimtar. Në Senat, demokratët përballen me një rrugë më të ndërlikuar drejt shumicës. Votimi i 3 nëntorit do të përcaktojë nëse Trump do të vazhdojë të qeverisë me mbështetjen e një Kongresi të kontrolluar nga republikanët apo nëse do të përballet me një opozitë që ka fituar më shumë pushtet institucional.
