Asnjëra nga dy blloqet kryesore politike nuk ka siguruar shumicën prej 61 mandatesh në Knesset. Negociatat për një koalicion të ri pritet të jenë të vështira, ndërsa mundësia e zgjedhjeve të parakohshme mbetet gjithnjë e më reale.
Izraeli po hyn në një periudhë të re pasigurie politike, pasi rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve parlamentare konfirmuan se asnjëra nga dy forcat kryesore politike nuk ka arritur të sigurojë shumicën e nevojshme për të formuar qeverinë e re.
Blloku i udhëhequr nga kryeministri Benjamin Netanyahu, përmes partisë së tij Likud, dhe ai i opozitës, i drejtuar nga Gadi Eisenkot dhe partia centriste Yashar, nuk kanë arritur të sigurojnë 61 nga 120 mandatet e parlamentit izraelit, Knesset.
Kjo situatë e vendos vendin përballë një ngërçi politik që mund të zgjasë me javë, madje edhe muaj. Përpjekjet për krijimin e një koalicioni do të përballen me ndasi të thella ideologjike dhe politike, veçanërisht për çështjen e bashkëpunimit me partitë arabe dhe për të ardhmen politike të Netanyahut.
Megjithatë, ekzistojnë katër skenarë që mund të shmangin zgjedhjet e reja dhe të mundësojnë krijimin e një qeverie.
1. Qeveri e opozitës, me mbështetjen e partive arabe
Një nga mundësitë për largimin e Netanyahut nga pushteti është krijimi i një qeverie të përbashkët të opozitës, e mbështetur nga partitë arabe në parlament.
Në aspektin parlamentar, ky duket si një prej skenarëve më të mundshëm për t’i dhënë fund qeverisjes së Netanyahut. Por pengesa kryesore mbetet kundërshtimi i disa prej figurave të rëndësishme të opozitës ndaj çdo bashkëpunimi me partitë arabe.
Ish-kryeministri Naftali Bennett dhe ish-ministri i Mbrojtjes Avigdor Liberman kanë përjashtuar mundësinë e krijimit të një qeverie që do të varej nga mbështetja e partive arabe, përfshirë Listën e Përbashkët dhe Raam. Qëndrimi i tyre është ashpërsuar pas sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023.
Bashkëpunimi mes partive hebraike dhe arabe nuk është një precedent i panjohur në Izrael. Në vitin 2021, partia Raam mori pjesë në koalicionin tetëpartiak që arriti të largonte Netanyahun nga pushteti, por qeveria zgjati vetëm pak më shumë se një vit.
Edhe nëse opozita nuk arrin të krijojë një qeveri të re, ajo mund të bashkërendojë votat në parlament për të ndryshuar drejtimin e Knessetit dhe për të marrë kontrollin e disa pozicioneve kyçe institucionale. Kjo do t’i jepte mundësi të kufizonte hapësirën e veprimit të qeverisë në detyrë të Netanyahut.
2. Qeveri e unitetit kombëtar
Një tjetër skenar është shpërbërja e dy blloqeve aktuale politike dhe krijimi i një qeverie të unitetit kombëtar, ku do të përfshiheshin Likud-i i Netanyahut dhe të paktën një parti nga kampi opozitar.
Një marrëveshje e tillë do të kërkonte kompromise të rëndësishme, veçanërisht nga kryeministri aktual dhe partnerët e tij të koalicionit.
Netanyahu raportohet se është i gatshëm të ndahet nga ministri i Sigurisë Kombëtare, Itamar Ben-Gvir, një prej figurave më të njohura të së djathtës ekstreme. Megjithatë, ai nuk duket i gatshëm të heqë dorë nga ministri i Financave, Bezalel Smotrich, apo nga partitë ultraortodokse që përbëjnë një pjesë të rëndësishme të mbështetjes së tij parlamentare.
Nga ana tjetër, Gadi Eisenkot ka përjashtuar kategorikisht mundësinë e uljes në një qeveri me Netanyahun.
Një tërheqje nga ky qëndrim do të kishte kosto të lartë politike për liderin opozitar, pasi një pjesë e konsiderueshme e elektoratit të tij kërkon pikërisht largimin e Netanyahut nga pushteti.
Për këtë arsye, edhe pse një qeveri e unitetit kombëtar mund të ofrojë zgjidhje institucionale, aktualisht ajo përballet me pengesa të mëdha politike.
3. Netanyahu siguron shumicën përmes kalimit të deputetëve nga opozita
Një mundësi tjetër është që Netanyahu të përpiqet të sigurojë shumicën parlamentare duke bindur deputetë të opozitës që të largohen nga partitë e tyre dhe t’i bashkohen bllokut të tij.
Megjithatë, edhe ky skenar duket i vështirë për t’u realizuar.
Të katër liderët kryesorë të opozitës – Gadi Eisenkot, Naftali Bennett, Avigdor Liberman dhe Yair Golan – kanë deklaruar se nuk do të bëhen pjesë e një qeverie të drejtuar nga Netanyahu.
Për më tepër, bllokut të kryeministrit aktual i mungojnë tetë mandate për të arritur shumicën prej 61 deputetësh. Kjo do të thotë se atij do t’i duhej të bindte të paktën tetë deputetë individualë që të ndryshonin kampin politik.
Një operacion i tillë politik nuk është i pamundur, por kërkon negociata intensive dhe një shkallë të konsiderueshme pakënaqësie brenda radhëve të opozitës.
4. Zgjedhje të reja parlamentare
Nëse asnjëra nga këto përpjekje nuk prodhon rezultat, Izraeli mund të detyrohet të organizojë zgjedhje të reja parlamentare.
Presidenti Isaac Herzog do të zhvillojë fillimisht konsultime me drejtuesit e partive që kanë siguruar përfaqësim në Knesset. Pas këtyre takimeve, ai do t’i japë njërit prej kandidatëve mandatin për të formuar qeverinë.
Partitë arabe pritet të shprehin mbështetjen për Gadi Eisenkot, çka mund ta bëjë atë kandidatin e parë që do të marrë mandatin.
Kandidati i përzgjedhur do të ketë 28 ditë për të negociuar dhe për të krijuar një shumicë parlamentare. Nëse është e nevojshme, presidenti mund t’i japë edhe 14 ditë shtesë.
Në rast dështimi, presidenti mund t’ia kalojë mandatin një kandidati të dytë, i cili do të ketë 28 ditë për të arritur një marrëveshje.
Nëse edhe kjo përpjekje dështon, shumica e deputetëve të Knessetit mund t’i kërkojë presidentit t’ia besojë mandatin një kandidati të tretë, i cili do të ketë vetëm 14 ditë kohë për të formuar qeverinë.
Nëse asnjë prej këtyre përpjekjeve nuk rezulton e suksesshme, vendi do të shkojë sërish në zgjedhje.
Netanyahu, përfituesi i mundshëm i ngërçit politik
Pavarësisht pasigurisë për rezultatin e negociatave, Netanyahu mund të jetë politikani që përfiton më shumë nga zvarritja e procesit.
Si kryeministër në detyrë, ai mund të vazhdojë të qëndrojë në krye të qeverisë edhe gjatë muajve të negociatave politike. Nëse Eisenkot merr fillimisht mandatin dhe dështon në krijimin e një koalicioni, mundësia që radha t’i kalojë Netanyahut do të rritet.
Edhe në rast se Netanyahu nuk arrin të formojë një qeveri të re, dështimi i negociatave mund ta çojë vendin drejt një tjetër procesi zgjedhor, ndërsa ai do të vazhdojë të ushtrojë detyrën e kryeministrit deri në krijimin e qeverisë së re.
Një përsëritje e zgjedhjeve, që nuk pritet të zhvillohet përpara pranverës së ardhshme, është tashmë një mundësi konkrete.
Nëse ky skenar materializohet, Izraeli do të përballet me zgjedhjet e shtata parlamentare brenda tetë vjetësh, duke konfirmuar se kriza politike në vend nuk është thjesht rezultat i një gare të ngushtë elektorale, por pasojë e një fragmentimi të thellë politik dhe e pamundësisë së forcave kryesore për të ndërtuar kompromise të qëndrueshme.
Për momentin, asnjëra nga palët nuk ka një rrugë të lehtë drejt pushtetit. Dhe ndërsa negociatat pritet të intensifikohen, Izraeli rrezikon të mbetet edhe për muaj të tërë pa një qeveri të re.
